Αρχείο για Σεπτεμβρίου, 2012

Πριν λίγες ημέρες συζητούσα με ένα φίλο που εργάζεται στο τμήμα τεχνiκής υποστήριξης της Apple. Αν και η φιλοσοφία των προϊόντων της εταιρίας αυτής με βρίσκει αντίθετο κάθε καλή προσπάθεια πρέπει να αναγνωρίζεται. Από ότι κατάλαβα κάνουν πολύ καλή δουλειά, η εκπαίδευση και η ενημέρωση τους για τα προϊόντα τους δεν σταματούν ποτέ. Εξυπηρετούν ανθρώπους στο εξωτερικό οι οποίοι συχνά είναι άσχετοι με την τεχνολογία τηρώντας τους βασικούς κανόνες της ευγένειας και της υπομονής. Η μη ενημέρωση των πελατών για τα δικαιώματα τους αποτελεί αιτία επίπληξης ή απόλυσης. Το σύστημα τους είναι ακριβοδίκαιο και παρέχει ουσιαστικές ευκαιρίες στους καλούς εργαζομένους. Δεν είναι τυχαίο που η τεχνική υποστήριξη της Apple θεωρείται η κορυφαία στον κόσμο και αυτό γιατί η προσαρμογή των υπηρεσιών τους γίνεται γύρω από της ανάγκες των πελατών της.

Προχτές μια φίλη που εργάζεται σε υπηρεσία του δημοσίου μου περιέγραψε το δικό της πρόβλημα. Aπό τα 30 άτομα της υπηρεσίας εργάζονται μόνο οι τέσσερις από τους οποίους οι δυο αποφάσισαν ότι δεν θέλουν να τραβάνε το κουπί και έκαναν αίτηση μετάταξης. Αυτό δημιούργησε πανικό και ο προϊστάμενος προσπαθεί με νύχια και με δόντια να το αποτρέψει επειδή τα άτομα αυτά θεωρούνται “απαραίτητα”. Στην πραγματικότητα αυτό το οποίο συμβαίνει είναι η σφαγή για το ποιος δεν θα πάει στην θέση τους και θα φορτωθεί την δουλειά τους. Με άλλα λόγια, η αποχώρηση δυο παραγωγικών εργαζομένων θα ανατρέψει τις ισορροπίες αργομισθίας μια ολόκληρης υπηρεσίας.

Που είναι η διαφορά ανάμεσα στις δυο περιπτώσεις; Το ότι έτσι είμαστε ως Έλληνες και δεν αλλάζει τίποτα δεν ισχύει, γιατί στην πρώτη περίπτωση της τεχνικής υποστήριξης της Apple οι εργαζόμενοι είναι Έλληνες. Μπορεί να μην είναι και πολύ ευχαριστημένοι με το εργασιακό άγχος αλλά κανείς δεν θα τους περιφρονήσει. Η Apple ως μια σοβαρή εταιρία προσπαθεί να ικανοποιεί τους πελάτες της ώστε να αγοράζουν τα προϊόντα της. Στη δεύτερη περίπτωση, το Ελληνικό δημόσιο δεν έχει φτιαχτεί για να εξυπηρετεί τους ταλαίπωρους πολίτες της χώρας, αλλά για να εισπράττει φόρους και να βολεύει τους παρατρεχάμενους των πολιτικών (Το νέο Οθωμανικό Κράτος). Επομένως δεν έχουν και κανένα σοβαρό κίνητρο να φτιάξουν τις δημόσιες υπηρεσίες και ο κάθε υπάλληλος συμπεριφέρεται ανάλογα με την προσωπικότητα του και τη διάθεση της στιγμής. Πρόκειται για το άρθρο “114” του δημοσίου: η εξυπηρέτηση των πολιτών επαφίεται στον πατριωτισμό του υπαλλήλου. Με την ίδια λογική δεν υπάρχει και συμφέρον να περιορισθεί η γραφειοκρατία και η πολυνομία. Το καφκικό κράτος απομυζεί την κοινωνία ώστε να θρέψει τις πελατειακές σχέσεις και τη διαπλοκή.

Η άσκηση δημόσιας διοίκησης είναι αντικείμενο επιστημόνων και οι προτεινόμενες λύσεις μπορούν να ταιριάξουν στις ιδιομορφίες του λαού μας. Όμως, όπως ακόμα και μια εφεύρεση που σε μια ημέρα θα θεράπευε τον καρκίνο θα άφηνε ασυγκίνητο το Ελληνικό κράτος, έτσι και οποιαδήποτε ουσιαστική μεταρρύθμιση περνά με το “ζόρι” και μόνο υπό την ασφυκτική πίεση της οικονομικής στενότητας. Σε αυτή την τελευταία παρατήρηση απέφυγα να αναφέρω την πίεση της τρόικα. Από τα όσα διαβάζω τον τελευταίο καιρό οι τροϊκανοί κατάλαβαν ότι οι πολιτικοί μας “δεν παίζονται” όσον αφορά τη συντήρηση των πελατειακών σχέσεων και του κράτους Λεβιάθαν. Έτσι αποφάσισαν να μας στραγγίξουν από ρευστό εδώ και τώρα όσο περισσότερο μπορούν αφού τίποτε άλλο δεν αποδίδει.

 Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com

 Η οικονομική κρίση κυριαρχεί σε όλα τα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης. Έχει διαφύγει της προσοχής των περισσοτέρων πολιτών, ότι η ίδια η πληροφόρηση για την κρίση έχει βιομηχανία. Είναι πολύ εύκολο να ψάξει κανείς τους τίτλους των βιβλίων που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια και τον αριθμό των άρθρων που έχουν δημοσιευθεί σε σχέση με αυτό το θέμα, πρόκειται για μια εντυπωσιακή παραγωγή. Επειδή όλο το κοινό πρέπει να ικανοποιηθεί, το ύφος και η σοβαρότητα καλύπτουν πλήρες φάσμα, από τη λαϊκίστικη συνθηματολογία μέχρι την εμβριθή ανάλυση. Κανένα δημόσιο πρόσωπο δεν μπορεί να μην έχει γνώμη για το “επαίσχυντο μνημόνιο”, τους “προδότες πολιτικούς” και το “μαζί τα φάγαμε”.

Εντυπωσιακή είναι η άνοδος των νέων “κρισολόγων” όπως ο κ. Βαρουφάκης και ο κ. Καζάκης, ο λόγος των οποίων αναμεταδίδεται με όση σημασία έχει και η επί του Όρους Ομιλία. Άγνωστοι πριν την κρίση, έγιναν δημοφιλείς με τον ίδιο τρόπο που κρεμόμαστε από τα λόγια των σεισμολόγων μετά από κάθε κούνημα του Εγκέλαδου. Οι δημοσιογράφοι τσουβαλιάστηκαν γύρω από τα μέτρα λιτότητας,  ακόμα και  ειδήσεις που δεν υπήρχαν έπρεπε να εφευρεθούν χρησιμοποιώντας λιγότερο τη λογική περισσότερο τη φαντασία. Σε καθεστώς όλο και μεγαλύτερης οικονομικής στενότητας και άγριου ανταγωνισμού οι αρχισυντάκτες προτιμούν τα πρωτοσέλιδα που δημιουργούν φόβο και οργή σε ένα λαό που λειτουργεί περισσότερο με το θυμικό παρά με την λογική.

Η θλιβερή συνέπεια είναι ότι πολύ σοβαρά προβλήματα η λύση των οποίων είναι επείγουσα εδώ και … δεκαετίες δεν απασχολούν σχεδόν κανένα πια και περνούν στα “ψιλά”: Το χαμηλό επίπεδο της παιδείας που διαιωνίζει την πολιτική φαυλότητα και τις ανισότητες, η υπογεννητικότητα που υποσκάπτει τις βάσεις του έθνους και οι καχεκτικοί θεσμοί που λειτουργούν μόνο όταν το διατάζει ο πρωθυπουργός. Επομένως μαζί με τόσες άλλες στρεβλώσεις έχει προστεθεί άλλη μία, η μονομέρεια της ενημέρωσης γύρω από τις συνέπειες της κρίσης που συνεπάγεται την περιστολή μιας βασικής λειτουργίας της δημοκρατίας, δηλαδή της υπεύθυνης και πολύπλευρης πληροφόρησης.

Αυτό το λίγο – πολύ χαοτικό πεδίο εξυπηρετεί την εκδίπλωση και τον ανταγωνισμό αναδυόμενων ή παλαιών συμφερόντων, που προσπαθούν να αποκτήσουν πλεονεκτική θέση για την επόμενη ημέρα της κρίσης. Μερικοί πιστεύουν ότι θα πάρουν εισιτήριο πρώτης θέσης και κάποιοι άλλοι θα ικανοποιηθούν να οδηγήσουν τις σχεδίες από το ναυάγιο στον σοσιαλιστικό παράδεισο. Το έργο τους είναι πιο εύκολο από ποτέ, διότι έχουν βρει ευήκοα ώτα στους περιδεείς νεόπτωχους πολίτες οι οποίοι είναι επιρρεπείς στις απλές και βολικές ερμηνείες.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com

 Πριν μερικά χρόνια ο Νεοκλής Σαρρής είχε περιγράψει το κράτος μας ως Οθωμανικό. Το Οθωμανικό Κράτος είχε περιορισμένους σκοπούς, την συλλογή των φόρων και την συντήρηση του στρατού και της κρατικής μηχανής με τους κάθε λογής παρατρεχάμενους του Σουλτάνου. Αυτό που δεν ήταν το Οθωμανικό Κράτος είναι ένα κράτος δικαίου με σκοπό να τηρούνται οι κανόνες. Σας θυμίζει κάτι αυτή η περιγραφή ; Επίσης όπως φαίνεται το Ελληνικό Κράτος από την αρχή της ίδρυσης του δεν είχε σκοπό την δημιουργία εγχώριου πλούτου, αλλά τον διαμοιρασμό της εξωτερικής βοήθειας στους κομματικούς στρατούς. Από αυτό και μόνο εξηγείται γιατί ποτέ δεν δημιουργήθηκαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη μιας σύγχρονης οικονομίας.

Επομένως το πολιτικό προσωπικό της χώρας  δεν έχει σκοπό την επίλυση των πραγματικών  προβλημάτων μας, αλλά τη διαχείριση τους και κυρίως την διατήρηση των προνομίων του μέσα από τις οθωμανικές δομές του κράτους. Οι κομματικοί στρατοί είναι η βάση τους και τα εύκολα δανεικά ο αιμοδότης τους. Ο βρόγχος του κράτους Λεβιάθαν που πνίγει την κοινωνία και την οικονομία, είναι εκείνος που τους δίνει την δύναμη τους. Πρέπει λοιπόν να είμαστε καχύποπτοι απέναντι στις εξαγγελίες τους για την “ανάπτυξη” και τον “εκσυγχρονισμό” οι οποίες γίνονται τόσο συχνά όσο σπάνια υλοποιούνται.

Πριν λίγο καιρό ένας γνωστός μου περιέγραφε πόσο μπροστά από εμάς στη διαχείριση των δημοσίων έργων είναι η … Αλβανία όπου οι διαγωνισμοί γίνονται ηλεκτρονικά με αδιάβλητο τρόπο. Από την άλλη βλέπουμε με τα υπάρχοντα χάλια μας να σκίζονται όλοι για την επανεκκίνηση των “μεγάλων έργων” τα οποία συνήθως είναι οδικοί άξονες. Αυτό είναι το όραμα για την “ανάπτυξη” τον 21ο αιώνα όπου το iPhone 5 υπολογίζεται ότι θα αυξήσει το ΑΕΠ των ΗΠΑ κατά 0,5%. Ας είμαστε λοιπόν προσγειωμένοι, η ανάπτυξη την οποία επαγγέλονται οι αυτόκλητοι σωτήρες μας θα είναι μόνο λογιστική, η ανεργία θα μειωθεί ελάχιστα και οι νέες λεωφόροι θα χρησιμεύουν για την μεταφορά των κινεζοποιημένων Ελλήνων στις φάμπρικες που θα φτιάξουν οι “νέοι επενδυτές”.

 Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com

Σοκαρισμένοι οι περισσότεροι παρακολουθούν τις αντιδράσεις των μουσουλμάνων για το τραγικού επιπέδου βίντεο που γελοιοποιεί τον Προφήτη. Είναι το παράδοξο της Δύσης, να υπερασπίζεται τα δικαιώματα ανθρώπων τα οποία οι ίδιοι αγνοούν εντελώς. Η ελευθερία της έκφρασης όπως την κατανοούμε εμείς δεν έχει κανένα νόημα σε ανθρώπους που βιώνουν τελείως διαφορετικές αξίες. Αν εξαιρέσουμε τους δυτικοτραφείς άραβες, οι υπόλοιποι ζηλεύουν και φθονούν την Δύση για τον πλούτο και την ισχύ της και δεν έχουν καμία διάθεση να υιοθετήσουν τον πολιτισμό της.

Οι περισσότεροι νομίζουν ότι η “Αραβική Άνοιξη” είναι ένα κίνημα εκδημοκρατισμού που σαρώνει τα αυταρχικά καθεστώτα στην Αφρική και την Μέση Ανατολή. Είναι παράνοια η εμμονή των Δυτικών να ερμηνεύουν τον κόσμο με βάση τις αξίες τους. Τα κινήματα της Αραβικής Άνοιξης αποτελούνται από ένα ετερόκλητο πλήθος ανθρώπων δυσαρεστημένων από την υπάρχουσα κατάσταση. Όπως συνήθως συμβαίνει σε αυτές τις καταστάσεις, την εξουσία θα την αναλάβει το πιο δυναμικό και οργανωμένο κομμάτι (ή συνιστώσα όπως θα λέγαμε στην Ελλάδα) : Οι Ισλαμιστές. Με την φόρα που έχουν πάρει είναι λογικό να θέλουν να κρατούν ζεστή τη χύτρα βάζοντας φωτιά με φανατισμό. Ο θάνατος του πρέσβη των ΗΠΑ στην Λιβύη, υπογραμμίζει αυτές τις αντιφάσεις.

Για όσους στην χώρα μας χασκογελάνε με τα παθήματα των αμερικανών, όπως έκαναν και με τις επιθέσεις στους δίδυμους πύργους, θα τους έλεγα να ρίξουν λίγο νερό στο πρόσωπο τους να φύγει η ιδεοληψία. Ο χρόνος που  οι “κατατρεγμένοι από τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους του ΝΑΤΟ” θα διεκδικήσουν τον σεβασμό των ισλαμικών αξιών τους δεν είναι μακριά. Ήδη από ότι φαίνεται σφάζουν γάτες και σκύλους για να λαδώσουν το άντερο τους. Σε λίγο οι γυναίκες δεν θα μπορούν να κυκλοφορούν χωρίς μπούργκα στις γειτονιές με μουσουλμάνους, ούτε ο χασάπης θα μπορεί να πουλά χοιρινό κρέας. Οι εφημερίδες θα προσέχουν τι σκίτσα δημοσιεύουν, αν δεν το κάνουν ήδη από τον φόβο των επεισοδίων. Το ότι θα καταφέρουμε να ενσωματώσουμε μεγάλο αριθμό μεταναστών δίχως να αλλάξουμε και εμείς είναι εντελώς παράλογο. Όπως παράλογο είναι να μας πουλάνε οι αριστεροί τα “ανθρώπινα δικαιώματα”, δηλαδή την ιδεολογία των νικητών του Ψυχρού Πολέμου ως κάτι διαχρονικό και προοδευτικό.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
http://manamachine.wordrpess.com

Δεν γνωρίζω κάποιον, ο οποίος να δέχτηκε ο διαχειριστής της πολυκατοικίας του να διαχειρίζεται και την προσωπική του περιουσία. Αν δηλαδή του ανέθετε να διαπραγματευτεί το ύψος του ενοικίου του ή την πώληση του αυτοκινήτου του. Προφανώς και να μας το πρότειναν θα το απορρίπταμε αμέσως αν δεν θυμώναμε κιόλας. Με άλλα λόγια η βούληση μας δεν μεταβιβάζεται, ούτε είναι κάτι το οποίο είναι δυνατό.

Μήπως πρόκειται για έναν παραλογισμό λοιπόν, ότι στην πολιτεία μας δεχόμαστε με ελαφριά καρδιά άλλοι να αναλαμβάνουν πολύ σοβαρές υποθέσεις μας ; Η προθυμία με την οποία μια τάξη επαγγελματιών πολιτικών προσφέρονται ως αυτόκλητοι σωτήρες να διαχειριστούν την περιουσία μας, θα έπρεπε από τη πρώτη στιγμή να προκαλέσει την καχυποψία μας. Η ίδια τάση όχι τυχαία υπάρχει και σε άλλες δραστηριότητες. Για παράδειγμα νομίζουμε ότι η άμυνα της χώρας αποτελεί υπόθεση “κάποιων άλλων” και η υποχρεωτική στράτευση αντιμετωπίζεται ως αναγκαίο κακό σε εποχή οικονομικής στενότητας. Έτσι λοιπόν οι πολίτες ανακουφισμένοι παρακολουθούν την μεταβίβαση των δικών τους υποχρεώσεων σε επαγγελματίες πολιτικούς, στρατιωτικούς και άλλους “αρμοδίους”.

Ένα κουίζ για δυνατούς λύτες, ποια χώρα έχει άμεση δημοκρατία και ο ανδρικός πληθυσμός της παίρνει τα όπλα για να εκπαιδευτεί κάθε καλοκαίρι ; Δεν πρόκειται για την Βενεζουέλα ή την Κούβα, ούτε για κάποια φτωχή χώρα της Αφρικής. Είναι η Ελβετία, στην οποία ορθά έχουν καταλάβει ότι η λειτουργία της πολιτείας τους είναι υπόθεση όλων, όπως και η υπεράσπιση της κοινής πατρίδας. Όποιος προσπαθεί να υποκαταστήσει του πολίτες σε αυτούς του κρίσιμους ρόλους επιδιώκει ουσιαστικά την περιστολή της Δημοκρατίας.

Κατά την δική μου εκτίμηση λοιπόν έχουμε στη χώρα μας μια περίπτωση υφαρπαγής της λαϊκής εξουσίας με την ιδιότυπη ανοχή του μεγαλύτερου μέρους των πολιτών, οι οποίοι απορροφημένοι από την καθημερινότητα τους ερμηνεύουν ακόμα και τη δημόσια ζωή ως μια διαδοχή ιδιωτικών υποθέσεων. Στην ανάρτηση μου “Ο Δεύτερος Θάνατος (ΙΙ)” είχα περιγράψει σε γενικές γραμμές τον μηχανισμό με τον οποίο οι ιδιωτικότητες των πολιτών απορρόφησαν πλήρως την δημόσια ζωή. Αν και δεν πρόκειται για ελληνικό φαινόμενο, η προφανής ανεπάρκεια μας να διαχειριστούμε την πολιτεία μας είχε περισσότερο οδυνηρές συνέπειες.

Δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά, όποιος διαβάσει το εκπληκτικό κείμενο του Επιταφίου του Περικλή θα καταλάβει πόσο απέχουμε από το πνεύμα μιας αυθεντικής δημοκρατίας. Σε αυτό το κείμενο είναι ξεκάθαρο πόσο η Πολιτεία στηρίζεται στη συμμετοχή και στην προθυμία των πολιτών να την υπερασπιστούν. Όποιος απέχει από αυτά δεν είναι φιλήσυχος, αλλά άχρηστος. Επομένως ας αφήσουμε στην άκρη την επιλεκτική επίκληση της όποιας ιστορικής κληρονομιάς μας και ας αναλογιστούμε πως η δική μας ανευθυνότητα είχε την καταστροφική συνέπεια της ανάδειξης ενός ανεπαρκούς πολιτικού προσωπικού. Αλήθεια πόσα χρόνια έχει να ζητηθεί άμεσα η γνώμη των πολιτών για πολύ σημαντικά ζητήματα ; Την εποχή της πληροφορικής, όπου τέτοιες διαδικασίες είναι ανέξοδες και θα έπρεπε να αποτελούν ρουτίνα, η γνώμη του λαού όχι μόνο περιφρονείται αλλά αντιμετωπίζεται και εχθρικά. Επομένως μια καλή ιδέα για να διαδηλώσουμε είναι για απαιτήσουμε καταρχάς να ερωτώμαστε για σημαντικές πολιτικές αποφάσεις.

Ίσως κάποιοι ισχυριστούν ότι ο λαός μας είναι ευμετάβλητος και ότι ακολουθεί το θυμικό του. Πρέπει να παρατηρήσω, ότι η λειτουργία της Δημοκρατίας πρώτα διδάσκεται και μετά βιώνεται. Έπειτα όλοι οι λαοί έχουν ελαττώματα, και σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές πήραν λάθος αποφάσεις. Όμως αυτός ο κίνδυνος αντισταθμίζεται από ένα μοναδικό πλεονέκτημα, η πραγματική δημοκρατία και η ελευθερία κινητοποιούν δυνάμεις ασύλληπτες, και επομένως η εκδίπλωση των αρετών του λαού μας θα είναι ανεμπόδιστη και καταλυτική για το μέλλον της χώρας.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com

Το email της τρόικα

Posted: Σεπτεμβρίου 6, 2012 in Οικονομία, Πολιτική

 Τις τελευταίες ημέρες δυο σημαντικές ειδήσεις πέρασαν σχεδόν απαρατήρητες. Η Ελλάδα κατρακύλησε ακόμα πιο κάτω στη λίστα του WEF με τις πιο ανταγωνιστικές οικονομίες και το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΣτΕ) μας έχει υπό επιτήρηση για το επίπεδο της διαφθοράς. Η οικονομία μας στην 96η θέση της κατάταξης είναι περίπου όσο ανταγωνιστική είναι αυτή της Jamaica και της Gabon ενώ ίσως δικαιώνονται όσοι μας παρομοιάζουν με την Αργεντινή, αφού είναι μπροστά μας μόνο δυο θέσεις. Σε σχέση με την αντιμετώπιση της διαφθοράς το ΣτΕ σημειώνει ότι υιοθετήσαμε μόνο μία από τις 27 συστάσεις που είχαν γίνει !!! Αυτό απαντά και στο ερώτημα αν ο γιαλός είναι στραβός ή εμείς στραβά αρμενίζουμε. Δεν έχω το παράδειγμα κάποιας χώρας που να έχει ξεφύγει από την μιζέρια με αυτές τις δομές. Αν βρεθούν πράγματι μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου το φαγοπότι θα είναι χωρίς προηγούμενο και οι διορισμένοι στην Βουλή θα κρέμονται σαν τα τσαμπιά από τα παράθυρα.

Όπως το βλέπω είμαστε σαν τον βλάκα της γειτονιάς που του δίνουν σφαλιάρες όσοι τον πετύχουν στον δρόμο. Για αυτό δεν πρέπει να μας προκαλεί απορία που έχουμε γίνει στόχος των λαϊκιστών περίπου σε όλο τον κόσμο και σύντομα την Αφρική. Εφόσον κάποιος πρέπει να είναι παράφρονας ή τζογαδόρος για να επενδύσει εδώ και οι θεσμοί δεν λειτουργούν, η οικονομία είναι αδύνατον να παράγει όσα χρειάζονται για να διατηρήσουμε ένα αξιοπρεπές επίπεδο ζωής. Επομένως αναπόφευκτα οδηγούμαστε στην κινεζοποίηση, δηλαδή θα γίνουμε μια χώρα η οικονομία της οποίας θα βασίζεται στο χαμηλό κόστος εργασίας. Η χρονική στιγμή του email των τροϊκανών για τις προτεινόμενες αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις είναι τυχαία ; Η διαφορετική ερμηνεία που δίνω είναι ότι αυτή την μετάπτωση την προκαλεί το πολιτικό μας σύστημα, αφού έχει στρογγυλοκαθήσει στις πελατειακές δομές διαφθοράς και αδιαφάνειας.

Ακόμα χειρότερα διακρίνω μια παντελή έλλειψη δημόσιου διαλόγου για το τι πρέπει να γίνει.  Μήπως έχουμε αποδεχτεί μοιρολατρικά ότι δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα; Όπως έχω εξηγήσει σε προηγούμενη ανάρτηση η γνώμη μου είναι ότι πάσχουμε από εθνική κατάθλιψη και αδυνατούμε να πάρουμε θετικές αποφάσεις. Οι ταλιμπάν της μεταρρύθμισης Δράση και Δημιουργία Ξανά παλεύουν με το 1%, ενώ η εθνικιστική λαϊκοδεξιά με τη συνομωσιολογική ρητορική της επελαύνει. Η συζήτηση γύρω από τους θεσμούς δεν πουλά και δυσαρεστεί πολλούς. Δυστυχώς η απώλεια των υγιών αξιών μας και διαπλοκή με το κράτος έχει δημιουργήσει σοβαρή στρέβλωση στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τα προβλήματα μας.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com

 Στην προηγούμενη ανάρτηση περιέγραψα το πείραμα του Calhun και μερικά από τα συμπεράσματα του. Στο πείραμα αυτό μια τεχνητή αποικία ποντικιών (Universe 25), αναπτυσσόμενη σε ιδανικές συνθήκες, κατέρρευσε απο τη διαταραχή της συμπεριφοράς που προκάλεσε ο υπερπληθυσμός. Στη νέα ανάρτηση θα επιχειρηματολογήσω για μερικά από τα λιγότερο προφανή συμπεράσματα και τις ομοιότητες του “Universe 25” με την ελληνική πραγματικότητα.
Στον ποντικόκoσμο του Calhun ο θάνατος των αξιών της αποικίας προηγήθηκε του φυσικού θανάτου της. Κάθε άτομο της κοινωνίας απώλεσε το ρόλο του και τον προσωπικό του χώρο. Οι “παραδεισένιες” συνθήκες εμπόδισαν τη φυσιολογική λειτουργία του αγώνα για επιβίωση και επέφεραν την απουσία προσανατολισμού.
Μία παρατήρηση την οποία μπορούμε να κάνουμε, είναι ότι οι συνέπειες του υπερπληθυσμού στην αποικία των ποντικιών θα μπορούσαν να επαναληφθούν αν για κάποιο άλλο λόγο αποδομηθεί ο ιδιωτικός χώρος και εμποδιστούν οι φυσιολογικές λειτουργίες της κοινωνίας. Να το θέσουμε αντίστροφα, ο υπερπληθυσμός μπορεί να είναι μόνο μία από τις αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν με παρόμοιο τρόπο τον κοινωνικό θάνατο .

Για τους προσεκτικούς παρατηρητές αυτές οι προϋποθέσεις ήδη εκπληρώνονται στις δυτικές κοινωνίες. Χαρακτηριστικό της μεταβιομηχανικής εποχής είναι η κατάργηση του διαχωρισμού ιδιωτικής και δημόσιας ζωής και η αντικατάσταση τους από αλληλεπικαλυπτόμενες ιδιωτικότητες. Η διαδικασία αυτή δεν είναι το αποτέλεσμα υπερπληθυσμού όπως στην κοινωνία του Calhun, αλλά της επικρατούσας ιδέας μιας δήθεν πλουραλιστικής και ανοιχτής κοινωνίας όπου το άτομο εκτιμά ότι είναι “ελεύθερο” αν βγάζει την προσωπική του ζωή σε κοινή θέα προς τέρψη και βορά αντίστοιχου κοινού. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι το περισσότερο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του ανελέητου κατακερματισμού και της αποσάθρωσης του προσωπικού χώρου.  Στα reality shows και σε κάθε είδους δακρύβρεχτη ενημέρωση καμία προσωπική λεπτομέρεια δεν θεωρείται ακατάλληλη για την ψυχαγωγία των τηλεθεατών. Επομένως η κατάργηση του προσωπικής σφαίρας συντελείται όχι ως αποτέλεσμα υπερπληθυσμού αλλά ως πολιτισμικό παρελκόμενο.

Σε σχέση με τους κοινωνικούς ρόλους, ο περιορισμός των οποίων ήταν μια από τις βασικές αρρώστιες της ποντικοκοινωνίας του Calhun, ο συσχετισμός με τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες είναι επίσης ισχυρός. Δεν είναι μόνο το γεγονός ότι σε συνθήκες οικονομικής κρίσης όλο και περισσότεροι άνθρωποι αγωνίζονται για μια κοινωνική θέση μαζί με μια εργασία. Για παράδειγμα, ο διαχωρισμός ανάμεσα σε αρσενικό και θηλυκό σταδιακά παύει να υφίσταται. Το ανδρικό φύλο οδηγείται σε μια metrosexual κουλτούρα η οποία δεν διαφέρει από τις γυναικείες συνήθειες και απέχει πολύ από τον παραδοσιακό ρόλο του αρσενικού προστάτη-κυνηγού. Αντίθετα, οι γυναίκες καταλαμβάνουν συνεχώς προνομιακούς χώρους των αντρών όπως η επιδίωξη καριέρας και ισχύος.
Με άλλα λόγια, κανείς  δεν αισθάνεται λιγότερο άγχος και κανένας ρόλος δεν είναι ασφαλής, γιατί ο ανταγωνισμός πια δεν είναι ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλλου και της ίδιας τάξης, αλλά έχει πια επεκταθεί οριζόντια και κάθετα ανάμεσα σε άτομα τα οποία μπορούν να υιοθετούν ρόλους με όση ευκολία αλλάζει χρώμα ένας χαμαιλέοντας.  Επομένως ο μεταβιομηχανικός άνθρωπος, δεν είναι περισσότερο ευτυχισμένος επειδή απαλλάχτηκε από το βάρος της επίπονης φυσικής εργασίας. Βιώνει την αδιάκοπη ανασφάλεια, συνωστίζεται και αγωνίζεται για μια ταυτότητα ανάμεσα σε εκατομμύρια ταυτότητες οι οποίες περιφέρονται στο facebook.

Εκεί που υπάρχει πραγματικά μεγάλος συνωστισμός είναι στα αγαθά από τα οποία κατακλυζόμαστε. Και όταν εξετάζουμε τα αγαθά εννοούμε τα υλικά και τα άυλα, διότι και οι ιδέες έχουν γίνει εμπορεύσιμα είδη. Αγοράζονται, καταναλώνονται και πετιούνται στα σκουπίδια. Μπορεί τα ίδια τα αγαθά να μην αγχώνονται από τον συνωστισμό, αλλά αγχώνονται οι φορείς τους οι οποίοι αδυνατώντας να περιφρουρήσουν αποτελεσματικά την «ιδιαιτερότητα» τους απένατι σε αμέτρητες άλλες επιλογές, τελικά οδηγούνται στην περιχαράκωση ως ακραία μορφή άμυνας.

Η ελληνική περίπτωση

 Αν υπάρχει κάποια κοινωνία η οποία θα μπορούσε να πάρει το βραβείο Calhun, αυτή είναι η ελληνική. Ζώντας στον δικό της ποντικοπαράδεισο, η κοινωνία μας ζει το τραγικό τέλος του δικού της “ευρωπαϊκού ονείρου”. Χρηματοδοτούμενος για πολλά χρόνια με δανεικά και αγύριστα, αυτός ο λαός με όση αυτοπεποίθηση είχαν και τα πειραματόζωα, οδηγήθηκε οικειοθελώς αρχικά στην αποκοπή από τις παραδοσιακές του αξίες και στη συνέχεια στον αναπόφευκτο εξανδραποδισμό του.
Μια χώρα παραδοσιακά φτωχή και αγροτική, ξαφνικά έζησε το δικό της όνειρο αγκαλιά με το lifestyle και το χρηματιστήριο. Αξίες διαχρονικές που σφυρηλατούν τα έθνη περιορίστηκαν σε μερικούς γραφικούς. Αυτές είναι το φιλότιμο, η ολιγάρκεια, η εργατικότητα και η φιλοπατρία. Ο χαρακτήρας του μεταμοντέρνου νεοέλληνα εμβαπτίστηκε σε κάθε είδους επιδοτήσεις, χρηματιστηριακά προϊόντα και πολυτελή αυτοκίνητα. Όπως και στο πείραμα του Calhun, η παραγωγική εργασία έπαψε να είναι απαραίτητη και αντικαταστάθηκε από ένα πέρα-δώθε σε κρατικούς παράγοντες, αφού το κράτος – Calhun έφερνε τα χρήματα προετοιμάζοντας το έδαφος για όσα ζούμε σήμερα.

Σε σχέση με το πείραμα του Calhun η χρεωκοπία μας έχει και μια σημαντική διαφορά. Ενώ o Calhun τάϊζε τους ποντικούς μέχρι θανάτου, εδώ περιόρισαν την τροφή μόλις άρχισε να παίζει η ορχήστρα του Τιτανικού. Αυτό θα οδηγήσει σε μια επιταχυνόμενη κατάρρευση ή σε αφύπνιση και αυτοκάθαρση; Ένα άλλο παράδοξο είναι ότι οι μέχρι χτες υποστηρικτές του κράτους διαφθορέα είναι εκείνοι που επιζητούν λύση με ακόμα περισσότερο κράτος και δάνεια. Ας φανταστούμε τη σουρεαλιστική σκηνή στην οποία οι ποντικοί συγκεντρωμένοι γύρω από τις ταϊστρες ικετεύουν τον Calhun για ακόμα περισσότερο φαγητό. Η λογική λύση θα ήταν να ζητούν το γκρέμισμα των τειχών της αποικίας.

“Το λυπηρό παράδοξο σε ακρασφαλείς ιστορικές καταστάσεις συνοδευόμενες από διάχυτα παρακμιακά φαινόμενα, είναι ότι η στρατηγική σκέψη θολώνει τόσο περισσότερο όσο εντονότερα την χρειάζεται ένα έθνος » (Π. Κονδύλης).

Σε μια ανθρώπινη κοινωνία η κρίση αυτή δεν οδηγεί στον φυσικό αφανισμό των ατόμων, αλλά στο επόμενο βήμα προς μια αυταρχική διακυβέρνηση η οποία θα θεωρηθεί ως “λύτρωση” από μια κατάσταση η οποία “δεν πάει άλλο” . Όμως ο θάνατος της ελεύθερης πολιτείας θα έχει συντελεστεί πρώτα από τα ίδια τα άτομα, εφόσον αυτοκατάργησαν την προσωπική τους ελευθερία και αδιαφόρησαν για την κοινή πορεία, η οποία κατέληξε να είναι περίπου συνισταμένη κοντόθωρων ατομικών συμφερόντων και όχι ως λογισμός μιας δημόσιας ζωής που αντιλαμβάνεται την τρέχουσα πολιτική ως ένα στιγμιότυπο σε μια ιστορική διαδρομή.

Επίλογος

Στην ανάρτηση μου επιχείρησα να περιγράψω τις ακραίες συνέπειες ενός πειράματος κοινωνικής μηχανικής στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Επειδή τα συμπεράσματα του Calhun δεν είναι μόνο δυσοίωνα αλλά και δυσάρεστα στην επιγνωση τους, πρέπει να τα εξετάσουμε σοβαρά. O Calhun εργάστηκε για πολλά χρόνια στο Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ και τα πειράματα του γνώρισαν σημαντική δημοσιότητα. Δεν υπονοώ ότι η ελληνική κρίση είναι αποτέλεσμα ενός συνειδητού κοινωνικού πειράματος, και απέχω από θεωρίες συνωμοσίας.  Εκτιμώ όμως οτι βιώνουμε παρόμοια αποτελέσματα εξαιτίας των δικών μας επιλογών. Για το συγκεκριμένο άρθρο, χρησιμοποίησα ιδέες από τα βιβλία «Η Παρακμή του Αστικού Πολιτισμού» του Π. Κονδύλη και «Η τυραννία της οικειότητας» του Ρ. Σένετ.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
https://manamachine.wordpress.com