Αρχείο για Μαΐου, 2012

Την περασμένη Παρασκευή είχα την τύχη να παρακολουθήσω στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών την επανάληψη της Δίκης του Σωκράτη. Το Δικαστήριο  αποτελούσαν δέκα δικαστές από διάφορες χώρες, δυο συνήγοροι υπεράσπισης και δυο κατήγοροι. Το κοινό της αίθουσας, περίπου 900 άτομα, ψήφισε ως σώμα ενόρκων. Σημαντικό είναι να διευκρινίσω ότι η ψήφος ήταν υπέρ ή κατά του κατηγορητηρίου, αποσυνδεδεμενη από το είδος της ποινής σε περίπτωση ενοχής. Δηλαδή, ακόμα και εκείνοι οι οποίοι ψήφισαν υπέρ Αθηναίων και συμφώνησαν στην καταδίκη του Σωκράτη, σε καμία περίπτωση δεν ψήφισαν για την επιβολή της θανατικής ποινής. Εκτός από το προφανές, ότι δηλαδή η θανατική ποινή είναι απάνθρωπη και εντελώς αναντίστοιχη με το βάρος των αδικημάτων, η αποδέσμευση του κατηγορητηρίου από την επιβολή της ποινής επέτρεπε μια πιο εκλογικευμένη στάθμιση των επιχειρημάτων των δυο πλευρών.

Σκοπός της δίκης το 2012, δεν ήταν μια στενά νομική εξέταση των κατηγοριών. Αυτό άλλωστε ήταν αδύνατο, γιατί πολλές λεπτομέρειες σχετικά με τη νομοθεσία της Αθήνας είναι άγνωστες, όπως επίσης άγνωστο είναι το παρασκήνιο που οδήγησε στη δίκη τον Σωκράτη. Τέλος, οι πληροφορίες για τη δίκη προέρχονται από τους πλατωνικούς διαλόγους οι οποίοι παρουσιάζουν τη διδασκαλία του Σωκράτη από την πλατωνική οπτική, χωρίς να έχουμε γραπτά κείμενα του ίδιου του Σωκράτη.

Το κατηγορητήριο περιελάμβανε δυο κατηγορίες, η πρώτη ότι ο Σωκράτης “ασεβεί απέναντι στους θεούς της πόλης” και η δεύτερη ότι “διαφθείρει τους νέους”. Για να κατανοήσουμε τη φύση των επιχειρημάτων πρέπει να μεταφερθούμε νοερά  στη δημοκρατική Αθήνας του 399 π.Χ. Eίναι μια πόλη κράτος, που πασχίζει να επουλώσει τις πληγές της από τον καταστροφικό Πελοποννησιακό πόλεμο και την ολιγαρχία των 30 τυράννων. Έχοντας χάσει το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος της, αντιμετωπίζει με μεγάλη καχυποψία τους ολιγαρχικούς, οι οποίοι αμφισβητούν το πολίτευμα με κάθε ευκαιρία.

Οι κατήγοροι, έδωσαν αρκετά πειστικά επιχειρήματα υποστηρίζοντας την ενοχή του Σωκράτη. Συνοπτικά, υποστήριξαν ότι οι “θεοί της πόλεως” δεν ήταν παρά  θεοί-προστάτες του δημοκρατικού πολιτεύματος και ασέβεια προς αυτούς αποτελούσε εχθρική πράξη προς τη δημοκρατία. Υπήρχαν μαρτυρίες ότι ο Σωκράτης προτιμούσε την επίκληση της Ήρας και του Απόλλωνα, που ήταν θεοί συνδεδεμένοι με την μισητή Σπάρτη. Επιπλέον η κατηγορία για τη  “διαφθορά των νέων” σχετιζόταν  με τη διδασκαλία του Σωκράτη, καθώς εκείνος προέτρεπε τους νέους να απέχουν από τα δημοκρατικά τους καθήκοντα. Όμως η Αθηναϊκή Δημοκρατία, ως άμεση δημοκρατία βασιζόταν στην προθυμία για την συμμετοχή των πολιτών στα κοινά.

 Με δεδομένο ότι μερικοί από τους μαθητές του Σωκράτη συμμετείχαν στην ολιγαρχία των τριάντα – αν και στη διάρκεια της τυραννίας τους απαγόρευτηκε  η διδασκαλία στον φιλοσόφο – επικράτησε η άποψη ότι ο κύκλος του Σωκράτη ήταν σφηκοφωλιά ολιγαρχικών. Παρά το γεγονός ότι μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας δόθηκε αμνηστία στους ολιγαρχικούς πιθανόν οι διδασκαλίες του Σωκράτη θεωρήθηκαν “διαρκές αδίκημα” εις βάρος της Αθηναϊκής Δημοκρατίας και έτσι οδηγήθηκε σε πολιτική δίκη.

Από την άλλη μεριά, η υπεράσπιση είχε ένα δύσκολο έργο, αφού, όπως φαίνεται ο φιλόσοφος στην απολογία του δεν είπε απολύτως τίποτα για να αντικρούσει το κατηγορητήριο. Αυτό εμμέσως μπορεί να σημαίνει αποδοχή των κατηγοριών. Όσον αφορά την περιφρόνηση των πολιούχων θεών των Αθηνών, η υπεράσπιση εστίασε στην παρουσίαση της ευσέβειας του Σωκράτη και της πίστης του στο «θείο». Όμως αυτό είναι άστοχο, διότι ο Σωκράτης δεν κατηγορήθηκε για αθεΐα. Επισημάνθηκε η απόσταση που κράτησε ο Σωκράτης από τους τριάντα τυράννους και η άρνηση του να συμμετάσχει σε δολοπλοκίες εναντίων των πολιτών. Ο φιλόσοφος δεν μπορεί να είναι υπόλογος για τις πράξεις των μαθητών του, όμως ακόμα περισσότερο ο Σωκράτης δεν είχε “μαθητές” αλλά έναν κύκλο ανθρώπων που παρακολουθούσε τις διδασκαλίες του στην αγορά. Στο κάτω – κάτω, πως μπορούσε μια διδασκαλία βασισμένη στον “εν οίδα ότι ουδέν οίδα”, δηλαδή την αμφισβήτηση των πάντων, να γίνει πρόταση αυταρχικής εξουσίας ;

Έτσι η δίκη στη ΣΓΤ εκτυλίχθηκε σε μια ανταλλαγή επιχειρημάτων για τα όρια της ατομικής ελευθερίας και την ηθική ευθύνη του Δασκάλου για τις πράξεις των μαθητών του. Κατά πάσα πιθανότητα, ο Σωκράτης οδηγήθηκε σε δίκη ως αποτέλεσμα κάποιου πολιτικού παιχνιδιού. Προειδοποίηση στους ολιγαρχικούς ; Μια ακραία αντίδραση των δημοκρατικών ; Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Όμως το θράσος του και η περιφρόνησή του προς το δικαστήριο οδήγησε σε ένα απρόβλεπτο αποτέλεσμα : την καταδίκη σε θάνατο. Ο Σωκράτης δεν ήθελε να εξοριστεί, προτίμησε ο ίδιος την ηρωική έξοδο που θα του εξασφάλιζε αθανασία.

Αυτά λοιπόν παρακολουθήσαμε την περασμένη Παρασκευή, και διαπιστώνω πόσο επίκαιροι είναι αυτοί οι προβληματισμοί ακόμα και σήμερα. Μπορεί η Δημοκρατία να ανεχθεί τους εχθρούς της ; Πού σταματά η ατομική ελευθερία; Η ενότητα πολιτών, κράτους και θρησκείας στην κλασσική Αθήνα είναι κάτι το αδιανόητο σήμερα όπου σε συνθήκες κρίσης οι περισσότεροι επιλέγουν την ατομική σωτηρία. Εντύπωση προκάλεσε το πολιτισμένο επίπεδο του διαλόγου και η καταθλιπτική σύγκριση του με το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου στην χώρα μας.

Για την ιστορία, ο Σωκράτης το 2012 αθωώθηκε, οι δικαστές ισοψήφησαν 5-5 και το κοινό ψήφισε 584 υπέρ Σωκράτους και 282 υπέρ Αθηναίων. Σημειώνω την επιβλητική παρουσία της προέδρου του δικαστηρίου Loretta Preska (ΗΠΑ), την πολυλογία του δικού μας Βασιλείου Ρήγα (πρώην Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου) και τις υστερικές αντιδράσεις μιας ακτιβίστριας στις πέντε καταδικαστικές ψήφους των δικαστών.

Δίνω πολλά συγχαρητήρια στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών για αυτή την εκδήλωση που θα μείνει αξέχαστη. Θα μπορούσαμε να επαναλάβουμε ψύχραιμα μια άλλη γνωστή δίκη; Τη δίκη των έξι ; Τη δίκη του Μπελογιάννη ; Στην χώρα μας όπου τα πολιτικά πάθη οδήγησαν σε ακρότητες και εθνικές καταστροφές,  όταν θα μπορούμε ψύχραιμα να συζητάμε το παρελθόν μας χωρίς πάθος και προκαταλήψεις θα πάμε πολλά βήματα μπροστά.

Γιώργος Χαρκοφτάκης
manamachine.wordpress.com

Advertisements

Αφού τον τελευταίο καιρό έβγαλα κυριολεκτικά και μεταφορικά τη χολή μου με όσα μας βασανίζουν, επιστρέφω για άλλο ένα γύρο. Θεώρησα την υπογραφή του μνημονίου ως μια ιστορική ευκαιρία να γίνει η Ελλάδα σοβαρό ευρωπαϊκό κράτος. Αυτό δεν επιβεβαιώθηκε, γιατί το «βαθύ κράτος» αντιστάθηκε τόσο λυσσασμένα που εξάντλησε όλα τα μέτρα στη λεηλασία μισθών, συντάξεων και καταθέσεων. Αγνοήθηκαν όσα μέτρα θα μπορούσαν να θίξουν την πελατειακή βάση των κομμάτων. Τέτοια αποτελούν οι περικοπές περιττών δαπανών και οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία του κράτους , την παιδεία και την απελευθέρωση των αγορών και τα οποία έπρεπε να γίνουν έτσι ή αλλιώς. Όμως οι μεταρρυθμίσεις αυτές έχουν μεσοπρόθεσμη απόδοση και επομένως, ακόμα και αν γίνουν άμεσα, είναι πολύ αργά για να μας δώσουν διέξοδο στις παρούσες συνθήκες ταμειακής ασφυξίας.

Στην πρόσφατη συνέντευξη τους οι Τζήμερος και Μάνος εξέφρασαν την προσδοκία της στήριξης τους σε μια φιλοευρωπαϊκή νέα κυβέρνηση, με αντάλλαγμα την προώθηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων. Πιστεύω ότι είναι ειλικρινείς, όμως δεν μπορώ να καταλάβω πως θα πετύχουν σε αυτά που απέτυχε η τρόϊκα με τις απειλές της διακοπής χρηματοδότησης. Στην περίπτωση αυτής της συνεργασίας πιθανότατα θα δούμε άλλη μια παράσταση εμπαιγμού, κάνω-δεν κάνω και πετάω την μπάλα στην εξέδρα με τους απατημένους ψηφοφόρους να εξφενδονίζουν ποπ-κορν και σάπιες ντομάτες στους ατάλαντους ηθοποιούς. Δηλαδή προσεχώς μία από τα ίδια.

Το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ είναι οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος: ενός πελατειακού κράτους Λεβιάθαν. Ήταν απέναντι μαγαζιά γωνία που πούλαγαν εκδουλεύσεις σε ψηφοφόρους με αντάλλαγμα την κατοχή της εξουσίας. Το να απαιτούμε από αυτούς να αλλάξουν το κράτος είναι σαν να ζητάμε από τον πάπα να κατεδαφίσει το Βατικανό.

Η πρώτη βόμβα έσκασε στα χέρια του ΠΑΣΟΚ, το οποίο κατέληξε τρίτο κόμμα. Η Νέα Δημοκρατία δεν εξηγεί πως θα φέρει “ανάπτυξη” με την παλαιοκομματική κρατικοδίαιτη νοοτροπία της. Όλο το παλιό πελατειακό κράτος και όσοι χρωστούν «τη μάνα τους και τον πατέρα τους» στις τράπεζες τώρα συσπειρώνονται γύρω από τον ΣΥΡΙΖΑ σε μια απελπισμένη και αφελή προσπάθεια να διατηρήσουν τα προνόμιά τους και να κάνουν δραχμούλες τα δάνεια τους. Το πολιτικό δράμα είναι ότι λόγος του ΣΥΡΙΖΑ κάνει τους αποτυχημένους Βενιζέλο και Σαμαρά να φαίνονται σοβαροί πολιτικοί. Όσοι  πιστεύουν στα chemtrails και στον «αμύθητο ορυκτό πλούτο της ΑΟΖ» ψηφίζουν Καμμένο και οι πιο ακραίοι Χρυσή Αυγή. Τελικά το πλαδαρό  από την εποχή των καλών καιρών κοινωνικό σώμα κατέληξε ακρωτηριασμένο πτώμα με τα περισσότερα άκρα σε δύσοσμη αποσύνθεση.

Μήπως γνωρίζουμε ως λαός να οδηγούμε, να συμπεριφερόμαστε με ευγένεια, να μεγαλώνουμε παιδιά ή να κάνουμε σχέσεις ; Δεν το νομίζω, έτσι πιστεύω ότι δεν γνωρίζουμε ούτε πως να ψηφίζουμε, και ότι όσο απερίσκεπτα ρίχνουμε τον φάκελο στην κάλπη, τόσο εύκολα οι επιλογές μας θα γυρίσουν εναντίον μας. Επιβεβαιώνεται λοιπόν η εκτίμηση του Παναγιώτη Κονδύλη ότι βρισκόμαστε “οι Έλληνες σε συλλογική αναζήτηση της ιστορικής ευθανασίας “. Για όσους το λέει η καρδιά τους, διαπιστώνω ότι η Ελλάδα έχει κλείσει τον κύκλο της ως σημαντικό έθνος, και έχει καταταχθεί πολύ χαμηλά στον διεθνή καταμερισμό παραγωγής αγαθών και ιδεών Επομένως με δεδομένο τον συσχετισμό πολιτικών δυνάμεων και την ανυπαρξία ουσιαστικού διαλόγου για το τι πρέπει να γίνει, η ανασυγκρότηση της χώρας αναβάλλεται για το αόριστο μέλλον και  μια ή δυο γενιές νέων ανθρώπων θα χαθούν ή θα αναγκαστούν να μεταναστεύσουν.

«Το λυπηρό παράδοξο σε ακρασφαλείς ιστορικές καταστάσεις συνοδευόμενες από διάχυτα παρακμιακά φαινόμενα, είναι ότι η στρατηγική σκέψη θολώνει τόσο περισσότερο όσο εντονότερα την χρειάζεται ένα έθνος.Οπως ο βαριά άρρωστος δεν αναρρωτιέται τι θα κάμει σε 10 χρόνια, αλλά άν θα βγάλει την νύχτα, έτσι ο ιστορικά ανίσχυρος χαρακτηρίζεται απο την έλλειψη μακρόπνοων συλλήψεων και την προσήλωση στα άμεσα δεδομένα.Η διαφορά σε όποιον χαροπαλεύει βιολογικά και σε όποιον αποσυντίθεται ιστορικά,είναι βέβαια ότι η προσήλωση του πρώτου στα άμεσα δεδομένα εμφανίζεται ως προσπάθεια υπέρβασης ενός πόνου, ενώ η προσήλωση του δεύτερου εμφανίζεται ως κοντόθωρη ευδαιμονική επιδίωξη» (Π. Κονδύλης -θεωρία του πολέμου -Σελ 383)

Γιώργος Χαρκοφτάκης
manamachine.wordpress.com

Βρέθηκα στην Ρώμη για λίγες ημέρες διακοπών και πρέπει να σας πω ότι ήταν γεμάτη Έλληνες. Μήπως αυτά βλέπουν οι τροϊκανοί και θέλουν επιπλέον εισπρακτικά μέτρα;

 Η σύγκριση με την Αθήνα είναι καταθλιπτική. Μπροστά στην  Ρώμη η πρωτεύουσά μας μοιάζει με τσιμεντένιο τερατούργημα. Οι πολιτισμικοί θησαυροί που εκτίθενται στο Βατικανό, στους αρχαιολογικούς χώρους και στα μουσεία ξεπερνούν κατά πολύ όσα έχουμε να δείξουμε. Τελικά νομίζω ότι το μεγάλο πλεονέκτημα της Ελλάδας είναι η θάλασσα με τα νησιά και τον ήλιο το καλοκαίρι. Επίσης οι Ιταλοί είναι πολύ ευγενικοί και εξυπηρετικοί. Μοιάζουμε σε πολλά΄ διπλοπαρκάρουν, κορνάρουν και διαπληκτίζονται στο δρόμο. Όμως αυτά τα κάνουν κάπως πιο πολιτισμένα και σε μικρότερο βαθμό. Αν και η πόλη είναι γεμάτη δίκυκλα, δεν είδαμε κανένα χωρίς κράνος. Η αστυνομία ήταν παντού παρούσα, και είδαμε περιπολικά της “Οικονομικής Αστυνομίας”. Κρίνοντας από τον αριθμό των αποδείξεων που δεν έκοψαν σε εμάς, πρέπει να έχουν πρόβλημα φοροδιαφυγής. Είδαμε μερικούς άστεγους και αρκετούς επαίτες, αλλά κανένα αδέσποτο ζώο. Όταν πήγα το καλοκαίρι στην Ικαρία, εξαγριώθηκα όταν έμαθα ότι ο ναός της Αρτέμιδας στο Νας καταστράφηκε επειδή οι κάτοικοι των Ραχών έκαναν το μάρμαρο ασβέστη. Τώρα κάπως ησύχασα, γιατί έμαθα ότι στο Κολοσσαίο συνέβη το ίδιο. Τελικά ο πάπας το 1750 απαγόρευσε το πλιάτσικο οικοδομικών υλικών και χαρακτήρισε το Κολοσσαίο χριστιανικό μνημείο.

Οργώνοντας την Ρώμη, μία σκέψη πέρασε από το μυαλό μου. Οι ελληνικές πόλεις κάπως έτσι θα ήταν, αν δεν είχαμε φορτωθεί τον οθωμανικό ζυγό. Το έχω γράψει και σε άλλη ανάρτηση ότι έχω μια αντιπάθεια στην Τουρκία, όχι τόσο γιατί έχουμε πολιτικές προστριβές, αλλά γιατί η προβληματική γειτνίαση μας καταδίκασε σε πολιτισμική καχεξία. Περπατώντας στις ευρωπαϊκές πόλεις, αισθάνομαι ότι η πατρίδα μου είναι ακρωτηριασμένη, κάτι έχασε μέσα στο χρόνο. Η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός θα είχαν ξεκινήσει εδώ, οι πόλεις μας και τα μνημεία μας θα ήταν αριστουργήματα. Πολύ θα ήθελα να ζήσω μια εναλλακτική ιστορία της Ελλάδας. Σε τελική ανάλυση εξαρτάται από τις προτιμήσεις του καθενός και κάποιοι είναι ευχαριστημένοι επειδή φορέσαμε το τουρκικό φέσι και όχι την παπική τιάρα. Και αυτό όμως μπροστά στον άμεσο κίνδυνο ήταν  ένα ψευτοδίλημμα. Όταν οι Τούρκοι πολιορκούσαν την Πόλη, λίγοι ήταν εκείνοι οι οποίοι έπιασαν σπαθί να την υπερασπιστούν.

 Μήπως  για μια ακόμα φορά η ιστορία επαναλαμβάνεται, και αντί να εργασθούμε να αλλάξουμε την χώρα προς το καλύτερο εφαρμόζοντας ένα ουσιαστικό μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα εξαντλούμαστε σε ψευτοδιλήμματα και θεωρίες συνωμοσίας;

Επιστρέφοντας προσγειώθηκα στην καταθλιπτική προεκλογική πραγματικότητα. Φοβάμαι το αποτέλεσμα της κάλπης και τους ψηφοφόρους. Ποιος πιστεύει ότι το εκλογικό σώμα είναι σοφό ; Μήπως οδηγούμε σωστά ; Μήπως δείχνουμε σεβασμό στο περιβάλλον και τα ζώα ; Πώς ψηφίζαμε τόσα χρόνια ; Και τι έχει αλλάξει που θα μας κάνει να μην ψηφίσουμε απερίσκεπτα ό,τι λαϊκίστικο χαϊδεύει τα αυτιά μας, καθώς περιδεείς παρακολουθούμε την κενόλογη προεκλογική εκστρατεία ;

Από όσες επιγραφές διάβασα στη Ρώμη, μια είναι εκείνη που μου φάνηκε πιο επίκαιρη :

“  ignoranti quem portum petat nullus suus ventus est “, Seneca

“Δεν υπάρχει ούριος άνεμος για  όποιον δεν γνωρίζει που θέλει να πάει“, Σενέκας

Γιώργος Χαρκοφτάκης
manamachine.wordpress.com